Cho vay và đi vay trong DeFi

Dịch vụ cho vay DeFi cho phép bạn nhận lãi từ token đã gửi, hoặc đi vay bằng cách thế chấp token bạn đang giữ. Không có thẩm định tín dụng, vì mọi khoản vay đều được bảo đảm bằng tài sản thế chấp có giá trị lớn hơn khoản vay. Bài học này giải thích cách nó hoạt động và người vay mất tiền ra sao.

Cho vay vào một pool

Bạn gửi một token, như stablecoin, vào một pool do hợp đồng thông minh vận hành. Người vay lấy token từ pool đó và trả lãi. Tiền lãi được chia cho những người gửi.

Lãi suất không cố định. Nó tăng khi phần lớn pool đã được cho vay và giảm khi ít được vay. Thường bạn có thể rút bất cứ lúc nào, trừ khi gần như toàn bộ pool đã được cho vay.

Vay bằng tài sản thế chấp

Để vay, trước hết bạn gửi tài sản thế chấp. Sau đó bạn có thể vay token khác tới một tỷ lệ nhất định của giá trị đó. Khoản vay luôn nhỏ hơn tài sản thế chấp, vì vậy nó được gọi là thế chấp vượt mức.

Người ta đi vay vì hai lý do chính:

Để có stablecoin chi tiêu mà không phải bán crypto đang giữ
Để mua thêm crypto bằng tiền vay, tức là đòn bẩy

Đòn bẩy nhân cả lãi lẫn lỗ lên như nhau.

Hệ số sức khỏe

Dịch vụ cho vay theo dõi mỗi khoản vay bằng một con số. Trên Aave, một dịch vụ cho vay được dùng rộng rãi, nó được gọi là hệ số sức khỏe (health factor):

hệ số sức khỏe = (giá trị tài sản thế chấp × ngưỡng thanh lý) ÷ số tiền đã vay

Ví dụ của chính Aave: bạn gửi 10.000 USD giá trị ETH với ngưỡng thanh lý 80% và vay 6.000 USD giá trị stablecoin. Hệ số sức khỏe là 10.000 × 0,80 ÷ 6.000 = 1,33.

Nếu hệ số sức khỏe xuống dưới 1, khoản vay có thể bị thanh lý.

Thanh lý

Giả sử ETH giảm 25%. Tài sản thế chấp của bạn giờ trị giá 7.500 USD. Hệ số sức khỏe là 7.500 × 0,80 ÷ 6.000 = 1,0. Chỉ cần nhích xuống thêm chút nữa là bạn rơi dưới ngưỡng.

Lúc đó bất kỳ ai cũng có thể vào cuộc với vai trò người thanh lý. Họ trả một phần khoản nợ của bạn và lấy phần tài sản thế chấp tương ứng của bạn, cộng thêm một khoản thưởng. Khoản thưởng lấy từ tài sản thế chấp của bạn. Trên Aave, khoản vay có hệ số sức khỏe từ 0,95 trở xuống có thể bị thanh lý toàn bộ.

Ba điều khiến việc này khắc nghiệt:

Nó tự động. Người thanh lý là bot hành động trong vài giây. Không ai gọi điện báo trước.
Nó xảy ra vào lúc tệ nhất. Tài sản thế chấp bị bán đúng lúc giá vừa giảm.
Nó có thể lan dây chuyền. Bán tháo bắt buộc đẩy giá xuống thêm, khiến thêm nhiều khoản vay bị thanh lý. Ngân hàng Thanh toán Quốc tế đã ghi nhận hiệu ứng này trong đợt bán tháo crypto tháng 9/2021.

Crypto đã nhiều lần giảm 25% chỉ trong vài ngày.

Flash loan

DeFi còn có các khoản vay không thế chấp, phải vay và trả trong cùng một giao dịch. Nếu việc trả nợ thất bại, toàn bộ giao dịch bị hủy như chưa từng xảy ra. Các nhà giao dịch dùng chúng để kinh doanh chênh lệch giá, chẳng hạn mua token ở nơi rẻ và bán ở nơi đắt trong một bước.

Nếu bạn cho vay hoặc đi vay

Cho vay không phải tài khoản tiết kiệm. Hợp đồng có thể gặp sự cố, và token bạn cho vay có thể mất giá trị.
Vay ít hơn mức tối đa rất nhiều. Hệ số sức khỏe chỉ nhỉnh hơn 1 thì chỉ cách thanh lý một ngày xấu.
Theo dõi vị thế. Hệ số sức khỏe thay đổi theo giá tài sản thế chấp và giá thứ bạn đã vay.
Thêm tài sản thế chấp hoặc trả sớm. Cả hai đều nâng hệ số sức khỏe.
Nắm rõ vấn đề thuế. Bài học 60 nói về việc các quy định với DeFi có thể mù mờ đến đâu.