Ethereum là gì?

Ethereum là một blockchain có thể chạy chương trình, không chỉ ghi lại thanh toán. Đồng tiền của nó gọi là ether, hay ETH. Bài học này giải thích điều đó mang lại gì và Ethereum khác Bitcoin ra sao.

Từ thanh toán đến chương trình

Sổ ghi của Bitcoin trả lời một câu hỏi: ai sở hữu đồng nào. Tháng 11 năm 2013, một lập trình viên tên Vitalik Buterin đề xuất một blockchain có thể lưu và chạy cả mã lệnh. Ethereum chính thức hoạt động ngày 30 tháng 7 năm 2015.

Chương trình trên Ethereum gọi là hợp đồng thông minh. Mọi nút đều chạy chúng như nhau, nên không công ty nào có thể tắt một hợp đồng hay lặng lẽ thay đổi kết quả của nó. Bài học 7 xem xét chúng kỹ hơn.

Ether dùng để làm gì

Ether có hai nhiệm vụ trên mạng lưới:

Trả phí. Mọi thao tác đều tốn công tính toán, và bạn trả bằng ETH. Khoản phí này gọi là gas, Bài học 32 sẽ giải thích.
Bảo vệ mạng lưới. Mọi người khóa ETH để giúp xác nhận giao dịch và nhận phần thưởng cho việc đó. Việc này gọi là staking, Bài học 8 sẽ nói đến.

Người ta cũng nắm giữ và giao dịch ETH như một tài sản, giống như với bitcoin.

Khác Bitcoin thế nào

	Bitcoin	Ethereum
Ra mắt	2009	2015
Mục đích chính	Tiền và tiết kiệm	Chạy ứng dụng
Nguồn cung	Giới hạn 21 triệu	Không có giới hạn cố định
Bảo vệ bằng	Đào (bằng chứng công việc)	Staking (bằng chứng cổ phần)
Khối mới	Khoảng 10 phút một lần	12 giây một lần

Ether không có nguồn cung tối đa. ETH mới được phát hành cho những người bảo vệ mạng lưới, và một phần của mỗi khoản phí giao dịch bị hủy, hay còn gọi là đốt. Tổng số có thể tăng hoặc giảm tùy mức độ bận rộn của mạng lưới.

Người ta xây dựng gì trên đó

Hợp đồng thông minh mở ra những loại tài sản và dịch vụ mới:

Token, bao gồm cả stablecoin gắn với đô la (Bài học 9 và 10)
Dịch vụ cho vay và giao dịch chạy mà không cần công ty đứng giữa
Đồ sưu tầm kỹ thuật số gọi là NFT

Hầu hết vẫn mang tính thử nghiệm, và nhiều dự án đã thất bại hoặc bị hack. Chạy trên Ethereum không làm một dự án trở nên an toàn.

Ai kiểm soát nó

Không ai sở hữu Ethereum, và nó không có giám đốc điều hành. Các thay đổi được đề xuất công khai dưới dạng Ethereum Improvement Proposals và chỉ có hiệu lực nếu những người chạy phần mềm chấp nhận. Một tổ chức phi lợi nhuận, Ethereum Foundation, tài trợ nghiên cứu nhưng không thể áp đặt thay đổi.

Mạng lớp 2

Mạng chính của Ethereum có thể chậm và đắt khi đông đúc. Các mạng riêng gọi là lớp 2 xử lý giao dịch rẻ hơn và ghi dữ liệu ngược về Ethereum. Bài học 33 giải thích cách tránh sai sót khi chuyển giữa các mạng.