Ethereum nedir?

Ethereum, yalnızca ödemeleri kaydetmekle kalmayıp program da çalıştırabilen bir blokzincirdir. Coinine ether ya da ETH denir. Bu ders bunun neler kattığını ve Ethereum'un Bitcoin'den nasıl ayrıldığını anlatıyor.

Ödemelerden programlara

Bitcoin'in defteri tek bir soruyu yanıtlar: hangi coinler kime ait. Kasım 2013'te Vitalik Buterin adlı bir programcı, kodu da saklayıp çalıştırabilen bir blokzincir önerdi. Ethereum 30 Temmuz 2015'te hayata geçti.

Ethereum'daki programlara akıllı sözleşme (smart contract) denir. Her düğüm onları aynı şekilde çalıştırır; bu yüzden hiçbir şirket birini kapatamaz ya da sonucunu sessizce değiştiremez. Ders 7 bunları yakından inceliyor.

Ether ne işe yarar?

Ether'in ağda iki görevi vardır:

Ücret ödemek. Her işlem bilgi işlem emeği harcar ve bunun bedelini ETH ile ödersiniz. Bu ücrete gas denir ve Ders 32 bunu açıklıyor.
Ağı güvence altına almak. İnsanlar işlemlerin onaylanmasına yardım etmek için ETH kilitler ve bunun karşılığında ödül kazanır. Buna staking denir ve Ders 8 bunu ele alıyor.

İnsanlar bitcoin gibi ETH'yi de bir varlık olarak tutar ve alıp satar.

Bitcoin'den farkı

	Bitcoin	Ethereum
Başlangıç	2009	2015
Temel amaç	Para ve birikim	Uygulama çalıştırmak
Arz	21 milyonla sınırlı	Sabit bir sınır yok
Güvenliği sağlayan	Madencilik (iş ispatı)	Staking (hisse ispatı)
Yeni blok	Yaklaşık 10 dakikada bir	12 saniyede bir

Ether'in azami bir arzı yoktur. Ağı güvence altına alanlara yeni ETH çıkarılır ve her işlem ücretinin bir kısmı yok edilir, yani yakılır. Toplam, ağın ne kadar yoğun olduğuna bağlı olarak artabilir ya da azalabilir.

Üzerinde neler inşa ediliyor?

Akıllı sözleşmeler yeni türde varlıkları ve hizmetleri mümkün kıldı:

Dolara bağlı stablecoinler dahil tokenler (Ders 9 ve 10)
Arada bir şirket olmadan çalışan borç verme ve alım satım hizmetleri
NFT olarak bilinen dijital koleksiyon parçaları

Bunların çoğu deneyseldir ve birçoğu başarısız oldu ya da hacklendi. Ethereum'da çalışmak bir projeyi güvenli yapmaz.

Onu kim kontrol ediyor?

Ethereum'un sahibi yoktur ve genel müdürü de yoktur. Değişiklikler Ethereum Improvement Proposals (Ethereum İyileştirme Önerileri) olarak herkese açık şekilde önerilir ve ancak yazılımı çalıştıranlar benimserse yürürlüğe girer. Kâr amacı gütmeyen bir kuruluş olan Ethereum Foundation araştırmaları finanse eder, ama değişiklik dayatamaz.

Katman 2 ağları

Ethereum'un ana ağı yoğun olduğunda yavaş ve pahalı olabilir. Katman 2 (layer 2) denen ayrı ağlar işlemleri daha ucuza işler ve verilerini Ethereum'a kaydeder. Ders 33, ağlar arasında geçiş yaparken hatalardan nasıl kaçınacağınızı açıklıyor.