Hợp đồng thông minh là gì

Hợp đồng thông minh (smart contract) là một chương trình được lưu trên blockchain. Nó chạy chính xác như được viết mỗi khi điều kiện được đáp ứng. Bài học này giải thích điều đó mở ra những gì và rủi ro nằm ở đâu.

Một chiếc máy bán hàng tự động, không phải luật sư

Nhà khoa học máy tính Nick Szabo đặt ra thuật ngữ này năm 1994. Ông so sánh nó với máy bán hàng tự động: chọn sản phẩm, trả tiền, và máy đưa hàng cho bạn. Không nhân viên bán hàng nào phải quyết định gì cả.

Hợp đồng thông minh hoạt động y như vậy. Nó chứa các quy tắc dạng "nếu điều này xảy ra thì làm điều kia". Gửi đúng dữ liệu đầu vào, nó sẽ cho ra kết quả đã lập trình.

Dù có tên như vậy, hợp đồng thông minh không phải là hợp đồng pháp lý. Nó là mã lệnh. Nó làm đúng những gì mã nói, kể cả khi đó không phải ý định của người viết.

Điều gì khiến chúng hữu ích

Tự động. Mã chạy khi điều kiện được đáp ứng. Không ai phải duyệt từng bước.
Dễ đoán. Cùng đầu vào luôn cho cùng kết quả.
Công khai. Ai cũng có thể xem hoạt động của hợp đồng, thường cả mã của nó, trước khi dùng.
Khó thay đổi. Một khi đã triển khai, mã của hợp đồng không thể chỉnh sửa.

Một số dự án thêm công tắc nâng cấp cho phép nhà phát triển thay mã về sau. Việc đó có thể sửa lỗi. Nó cũng có nghĩa là bạn đang tin người nắm công tắc.

Chúng được dùng vào việc gì

Hợp đồng thông minh tạo token, vận hành sàn giao dịch và dịch vụ cho vay, phát hành stablecoin. Chúng có thể giữ những khoản tiền lớn mà không công ty nào nắm khóa. Đó là sức mạnh của chúng, và cũng là lý do sai sót lại đắt giá đến vậy.

Khi mã bị sai

Năm 2016, hàng nghìn người góp ether vào một quỹ đầu tư trên Ethereum tên là The DAO. Một kẻ tấn công tìm ra lỗ hổng trong mã và rút sạch hơn 3,6 triệu ETH.

Hợp đồng đã làm điều mà mã của nó cho phép. Để trả lại tiền, phần lớn cộng đồng Ethereum đồng ý thay đổi chính sổ ghi vào ngày 20 tháng 7 năm 2016. Một số người từ chối vì nguyên tắc và giữ chuỗi cũ, nay vẫn tồn tại với tên Ethereum Classic.

Không ai trông đợi một cuộc giải cứu như thế sẽ lặp lại. Ngày nay, khi một hợp đồng bị khai thác lỗ hổng, tiền thường mất hẳn.

Điều này có nghĩa gì với bạn

Dùng một hợp đồng thông minh nghĩa là ký một giao dịch bằng ví của bạn. Chữ ký đó có thể cho hợp đồng quyền di chuyển token của bạn.

Hãy đọc những gì ví hiển thị trước khi ký. Phê duyệt thứ bạn không hiểu gọi là ký mù, và đó là rủi ro lớn.
Ưu tiên những hợp đồng đã chạy lâu và được kiểm toán viên độc lập xem xét. Kiểm toán làm giảm rủi ro. Nó không xóa bỏ rủi ro.
Đừng bao giờ ký để "nhận" một phần thưởng bất ngờ. Bài học 37 nói về các phê duyệt độc hại.