Kripto borsaları nasıl çalışır?

Borsa, çoğu insanın ilk kriptosunu satın aldığı yerdir. Alıcılarla satıcıları eşleştiren ve müşterilerin parasını ve coinlerini tutan bir şirkettir. Bu ders bunun nasıl işlediğini ve neye güvendiğinizi açıklıyor.

Satın aldığınızda ne olur?

Bir hesap açar ve kim olduğunuzu kanıtlarsınız.
Bankanızdan para yatırırsınız.
Bir emir verirsiniz ve borsa onu satış yapan biriyle eşleştirir.
Hesabınızda bir kripto bakiyesi görünür.

Bu bakiye, borsanın kendi veritabanındaki bir kayıttır. Coinler borsanın kontrol ettiği cüzdanlarda, genellikle diğer müşterilerin coinleriyle birlikte durur. Sizin şirket üzerinde bir alacağınız vardır. Anahtarlar sizde değildir.

Emir defteri

Borsa, emir defteri denen canlı bir teklif listesi tutar.

Alış teklifleri (bid), alıcıların ödemeye razı olduğu fiyatlardır.
Satış teklifleri (ask), satıcıların kabul ettiği fiyatlardır.

En yüksek alış teklifi ile en düşük satış teklifi arasındaki farka makas (spread) denir. Bir alıcı ile bir satıcı fiyatta buluştuğunda işlem gerçekleşir. Ders 15 verebileceğiniz emir türlerini anlatıyor.

Basit "hemen al" uygulamaları emir defterini gizler. Kendi kâr paylarını içine kattıkları tek bir fiyat gösterirler.

Kimlik doğrulama

Düzenlemeye tabi borsalar müşterilerinin kim olduğunu doğrulamak zorundadır. Bir kimlik belgesi ve adres belgesi vermeyi bekleyin. Bu sürece "müşterini tanı" (know your customer) ifadesinin kısaltmasıyla KYC denir. Hiçbir şey istemeyen bir borsa yasa dışı faaliyet gösteriyor olabilir.

Merkeziyetsiz borsalar

Merkeziyetsiz borsa, yani DEX, bir şirket değil, bir akıllı sözleşmeler topluluğudur. Doğrudan kendi cüzdanınızdan işlem yaparsınız ve anahtarlarınız sizde kalır. Kayıt yoktur, yardım masası yoktur. Akıllı sözleşme riskini üstlenirsiniz ve sahte ya da değersiz tokenleri kimse elemez. Yeni başlayanların çoğu merkezi bir borsayla başlar.

Borsa bir banka değildir

Üç olay neyin ters gidebileceğini gösteriyor:

Mt. Gox, 2014. Bu Tokyo borsası bir dönem tüm bitcoin işlemlerinin %70'inden fazlasını yürütüyordu. Şubat 2014'te işlemleri durdurdu ve iflas başvurusunda bulundu; yaklaşık 850.000 bitcoinin kayıp olduğunu bildirdi. Yaklaşık 200.000'i daha sonra bulundu.
FTX, 2022. En büyük borsalardan biri Kasım 2022'de çöktü. Kurucusu, müşterilerin 8 milyar dolardan fazla parasını çaldığı için 25 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Bybit, 2025. Hackerlar Şubat 2025'te tek bir saldırıda yaklaşık 1,5 milyar dolar çaldı. FBI saldırıyı Kuzey Kore'ye bağladı.

Devletin mevduat sigortası bir borsada tutulan kriptoyu kapsamaz. ABD menkul kıymetler düzenleyicisinin ifadesiyle, bir saklayıcı "hacklenirse, kapanırsa ya da iflas ederse kripto varlıklarınıza erişimi kaybedebilirsiniz".

Borsalar giriş ve çıkış için kullanışlı bir yoldur. Bu kursun 2. seviyesi coinleri kendiniz nasıl saklayacağınızı öğretiyor.