Cách tìm hiểu một dự án

"Tự tìm hiểu đi" (DYOR) là lời khuyên phổ biến trong giới tiền mã hóa nhưng hiếm khi được giải thích. Bài học này biến nó thành bảy câu hỏi. Nếu không trả lời được, bạn chưa sẵn sàng để mua.

1. Nó làm gì?

Mô tả dự án bằng một câu đơn giản. Ai dùng nó, và để làm gì? Nếu câu trả lời duy nhất là giá sẽ tăng, thì không có dự án nào để tìm hiểu cả.

2. Ai đứng sau nó?

Tìm những người có tên tuổi và quá khứ bạn kiểm tra được. Nhóm ẩn danh không phải lúc nào cũng gian dối, vì người tạo ra Bitcoin cũng vô danh. Nhưng một nhóm ẩn danh kiểm soát cả tiền lẫn mã đang đòi hỏi rất nhiều lòng tin.

3. Token hoạt động thế nào?

• Hiện có bao nhiêu, và tối đa là bao nhiêu? Xem Bài học 17.
• Ai đang nắm giữ? Trình khám phá khối cho thấy những người nắm giữ lớn nhất của bất kỳ token nào.
• Bao nhiêu được dành cho đội ngũ và nhà đầu tư sớm, và khi nào họ được bán?
• Có ai tạo thêm được không?

Một token mà vài địa chỉ nắm phần lớn nguồn cung có thể sập giá chỉ vì một người bán.

4. Lợi nhuận đến từ đâu?

Nếu dự án trả lợi suất, hãy hỏi ai trả và vì sao. Lợi suất thật đến từ phí hoặc lãi do người dùng thật trả. Nếu nó đến từ token mới được tạo hoặc tiền của người gửi mới, nó sẽ dừng khi tăng trưởng dừng.

5. Mã đã được kiểm tra chưa?

Tìm mã nguồn mở và các báo cáo kiểm toán do công ty độc lập công bố. Đọc phần tóm tắt: đã phát hiện gì, và đã sửa chưa? Kiểm toán giảm rủi ro. Nó không phải sự đảm bảo.

6. Bạn có thoát ra được không?

Kiểm tra token được giao dịch ở đâu và mỗi ngày giao dịch bao nhiêu. Một token chỉ có trên một sàn nhỏ với khối lượng mỏng có thể dễ mua mà khó bán.

7. Các nguồn chính thức nói gì?

• Tra danh sách cảnh báo của cơ quan quản lý nước bạn để tìm dự án và nền tảng đang bán nó.
• Ở EU, bên phát hành phải công bố sách trắng theo quy định MiCA. ESMA lưu ý rằng các sách trắng trong danh sách của họ chưa được cơ quan nào xem xét hay phê duyệt.
• Ở Mỹ, SEC cảnh báo nhà đầu tư cẩn thận với những lời tuyên bố rằng SEC đã phê duyệt một đợt chào bán. Nộp hồ sơ lên SEC không phải là được phê duyệt.

Sách trắng là tài liệu bán hàng của chính dự án. Hãy đọc để tìm những dữ kiện bạn có thể kiểm chứng ở nơi khác.

Bạn đang tin lời ai?

Phần lớn nội dung về tiền mã hóa là tiếp thị. Những người có ảnh hưởng (influencer) thường được trả tiền hoặc token để quảng bá thứ họ nói đến. Hãy coi trọng hơn những nguồn không có gì để bán: mã nguồn, dữ liệu của chính blockchain, cơ quan quản lý và báo chí độc lập.

Dấu hiệu đáng ngờ

• Lợi nhuận được đảm bảo hoặc cao bất thường
• Áp lực phải mua trước một thời hạn
• Không có câu trả lời rõ ràng ai kiểm soát hợp đồng
• Thưởng cho việc lôi kéo người mua khác
• Thái độ thù địch với bất kỳ ai đặt câu hỏi

Tìm hiểu giúp giảm rủi ro. Nó không xóa được rủi ro, và nhiều dự án được tìm hiểu kỹ vẫn thất bại. Đó là lý do Bài học 20 nói về việc nên bỏ vào bao nhiêu.