Cardano (ADA) nedir?

Cardano, ödemeler ve akıllı sözleşmeler için bir blokzincirdir. Coini ADA'dır. Madencilik yerine hisse ispatı kullanır ve 2025'ten bu yana ADA sahipleri ağın nasıl değişeceğine oy veriyor.

Nereden geldi?

Cardano'nun ilk bloğu 23 Eylül 2017'de oluşturuldu. Input Output, Cardano Vakfı, Emurgo ve Intersect dahil birçok kuruluş işin içinde.

Nasıl çalışır?

Cardano, Ders 8'de açıklanan hisse ispatını kullanır. Blok üreticilerine stake havuzları (stake pools) denir. Sahipler ADA'larını bir havuza delege eder ve kendisine daha fazla stake delege edilen havuzlar daha fazla blok üretir.

Cardano'nun sürümünün, onu birçok diğerinden ayıran iki özelliği vardır:

• Kilit yok. Delege edilen ADA kendi cüzdanınızda kalır ve istediğiniz zaman taşınabilir.
• Slashing yok. Delege edenler, bir havuz kötü davrandığı için ADA kaybetmez. Kötü yönetilen bir havuz sadece daha az kazanır.

Ödüller, yaklaşık beş günlük bir dönem olan her epoch'ta ödenir.

Yönetişim

Plomin adlı bir hard fork 29 Ocak 2025'te yürürlüğe girdi. O zamandan beri ADA sahipleri, doğrudan ya da DRep denen delege edilmiş bir temsilci aracılığıyla değişiklik önerebilir ve bunlara oy verebilir. Oylamalar protokol güncellemelerini, gelecekteki hard fork'ları ve Cardano hazinesinden yapılan çekimleri kapsar.

Pratik bir etkisi var: staking ödüllerini çekmek için bir sahibin artık oyunu bir DRep'e delege etmesi ya da standart seçeneklerden birini seçmesi gerekiyor.

Arz

• Azami miktar 45 milyar ADA'dır.
• Henüz çıkarılmamış coinler bir rezervde durur. Her epoch'ta rezervin %0,3'ü, işlem ücretleriyle birlikte staking ödüllerini ödemek için serbest bırakılır.
• Bunun %20'si, artık sahiplerin oyla kontrol ettiği hazineye gider. Geri kalanı stake havuzlarına ve delege edenlere ödenir.

Her serbest bırakma kalan miktarın bir payı olduğu için yeni ihraç zamanla küçülür.

İnsanlar ne için kullanıyor?

İnsanlar ADA tutar, stake eder ve Cardano'nun uygulamalarında kullanır; sahipler de ağın geleceği üzerine oy verir.

Bilinmesi gereken riskler

• Staking ödülleri kısmen yeni coinlerden gelir. Ders 50, yeni coinlerle ödenen bir getirinin neden göründüğünden daha az değerli olduğunu açıklıyor.
• Yönetişim yenidir. Sahiplerin oylaması 2025'te başladı ve ne kadar iyi işlediği hâlâ sınanıyor.
• Fiyat dalgalanmaları. ADA da diğer coinler gibi çok ve hızla düşebilir.

Daha fazlasını öğrenin

Ders 8 hisse ispatını ve staking'i ele alıyor, Ders 46 staking'in nasıl işlediğini daha derinlemesine anlatıyor ve Ders 17 piyasa değerini açıklıyor.